” It is through the alignment of the body that I discovered the alignment of my mind, self, and intelligence.”

– B.K.S. Iyengar, Light on Life.
Het ‘vinden van balans’ is ontzettend ‘hip’ tegenwoordig. De healthbloggers, gezondheidsfreaks en fitnessgoeroes zijn er op alle mogelijke manieren mee bezig iedereen met deze zoektocht te helpen. Maar wanneer je een beetje logisch nadenkt, je bewust bent van wat je doet en zorgt dat je je leven niet op de automatische piloot leeft, weet je zelf precies hoe je je balans kunt vinden. Wanneer je goed naar jezelf luistert wijst het zich vanzelf.

Je weet dat je genoeg moet slapen, maar dat je van te veel slaap niet echt energieker wordt. Ook dat je door sport en beweging fit en sterk blijft en je conditie en lichaam onderhoudt, maar dat wanneer je te veel sport je grote kans hebt op blessures en overbelasting. Het voedingspatroon staat al heel lang hoog op de lijstjes van zaken die tot in de puntjes moet worden uitgebalanceerd. Dat je gezond moet eten lijkt zo klaar als een klontje, maar dat je af en toe een keertje zondigt is totaal niet erg. En natuurlijk moet er ook een goede balans gezocht worden tussen het dagelijkse harde werken en genoeg tijd vrij maken voor ontspanning, rust en plezier. De tijd die je besteedt aan anderen moet zeer zorgvuldig afgewogen worden tegen de tijd die je vrij maakt voor jezelf en naast goede planning en voorbereiding van je zaken, moet je ook kunnen loslaten en openstaan voor dingen die spontaan op je pad komen. Altijd overal de gulden middenweg vinden lijkt het meest op te leveren binnen de meest uiteenlopende onderwerpen in ons dagelijks leven. En zo ook in de yoga.
In de yoga zijn mensen naast de lichamelijke oefeningen en een stukje meditatie vaak op zoek naar een ‘beetje meer’. Rust, zichzelf en balans zijn de meest voorkomende antwoorden, wanneer je vraagt wat mensen in hun yoga les zoeken. En aandacht voor balans is heel goed te vinden in een yoga les. Wanneer je je matje hebt uitgerold en de yoga les begint neem je rustig de tijd om je aandacht naar jezelf en naar je lichaam te brengen. Daarna begin je met wat oefeningen om het lichaam op te warmen, de energie wat op te stoken en dan begin je lekker in de flow te komen. Na wat staande poses en een beetje rekken en strekken is het moment vaak daar dat er een balans pose aan de les wordt toegevoegd. En onverbiddelijk lijk je ineens volledig in het hier en nu te moeten zijn. Zodra je gevraagd wordt op één been te gaan staat, moet je focussen. Je laat per direct alle gedachten los en bent alleen nog bezig met de taak jezelf staande te houden. En zo kan een balans pose in combinatie met deze intense concentratie je hoofd wellicht voor heel even volledig leegmaken.

Op een of andere manier lijken de balans poses voor velen toch vaak een grote verrassing te zijn in hun rustgevende yoga practice. Tot mijn grote verbazing, zijn er altijd een groot aantal mensen die per direct een totaal andere blik in hun ogen krijgen. Ineens lijkt het of dit voor hen hét moment van de waarheid is. Pure angst straalt er van ze af. Nu moet het gebeuren. Op één been blijven staan. En hoe lang gaat dit duren? Vanuit hun ooghoeken kijken ze of er iemand anders is die al tegen de vlakte gaat. De focus, het bewustzijn en de concentratie zijn weg. Boosheid, irritatie en onrust steken ineens de kop op en stemmetjes in hun hoofd beginnen te schreeuwen dat je echt sneu bent, wanneer je niet eens even simpel op één been kan staan.

Het vreemde is dat bijna niemand ooit echt pijnlijk valt of op de grond terecht komt. Het enige wat er meestal gebeurt is dat iemand een beetje wiebelig de andere voet terug zet op de grond en mompelend een nieuwe poging gaat wagen. Is dat dan zo erg? Blijkbaar wel! Het lijkt voor menigeen bijzonder frustrerend de balans te verliezen. En dit schijnt te komen doordat hier, onze grote vriend, het ego ineens om de hoek kijken. Wanneer je in je eentje thuis je balans oefent en je valt uit je pose, komen er vaak al een paar vervelende woorden naar boven, maar wanneer je in een les uit je simpele tree pose valt, trekt er vaak een vlaag van onevenredige vernedering en schaamte over mensen heen. Het voelt alsof je de controle volledig kwijt bent en daar kan het ego heel slecht tegen.
Niets of niemand anders dan je eigen ego kan je zo uit balans laten raken. Heel effectief dus om je hier eerst bewust van te worden. Vervolgens laat je het ego netjes los, zet het aan de kant en dan terug naar de focus en concentratie. Neem de tijd en probeer te voelen hoe je je lichaam om het centrum van de zwaartekracht heen kunt kneden. Ben je bewust welk lichaamsdeel waar is, welke spieren je hiervoor gebruikt en hoe je alles dat afwijkt van het centrum kunt compenseren om jezelf staande te houden. Gedwongen door moeder aarde zoek je een lichamelijk, maar ook een psychisch evenwicht. Evenwicht kun je niet bereiken door volledig stil te staan. In tegendeel. Je moet je evenwicht ieder moment opnieuw zoeken en aanpassen en door bewustzijn, focus en concentratie breng je zo niet alleen je lichaam in balans maar ook je zenuwstelsel, je gedachten, emoties en bewustzijn.

De wereld beroemde yoga master B.K.S. Iyengar bezocht jaren geleden de dierentuin waar zijn oog viel op de flamingo’s die zonder enige moeite, stevig op één been stonden te slapen in het water. Hij besefte dat dit voor een mens niet te doen is, maar het werd des te interessanter om te kijken naar de balans van de mens. Wanneer een mens een relatief simpele balans pose op één been aanneemt zoals tree Pose moet je er met je volle aandacht bij zijn. Je kunt hier niet vals spelen, want zodra je de focus verliest val je om.

De drie essentiële elementen van balans binnen de yoga zijn uitlijnen, kracht en aandacht. Het uitlijnen van het lichaam met de zwaartekracht is cruciaal. Dit maakt de balans lichamelijk mogelijk. Kracht geeft je de mogelijkheid om in de pose te komen, vast te houden en de balans aan te blijven passen. En met je aandacht houd je toezicht op wat je moet doen van moment tot moment. In een balans houding zoek je altijd een middellijn. Wanneer je met beide voeten op de grond staat is de middellijn makkelijk te vinden, maar wanneer je op één been staat wordt het ineens al een stuk ingewikkelder. Wanneer je meer gevorderde yoga poses gaat doen, zoals inversions en handbalances, raken we de controle vaak nog veel meer kwijt. Velen zijn als de dood voor een hoofdstand of een handstand. Niet zo gek, want je hele wereld is ineens honderdtachtig graden gedraaid en dat is even wennen. Het visuele aspect en de opbouw van je lichaam voor je balans is helemaal nieuw en je moet opnieuw uitvinden waar je moet focussen, waar het centrum van je lichaam zich bevindt en hoe je gebruik maakt van de zwaartekracht.

Wanneer je je balans wat meer te gaan oefenen bouw je aan het vertrouwen in je eigen lichaam, aan concentratie, kalmte en bewustzijn, maar ook aan spierbeheersing, kracht en coördinatie. Handig is ook dat je door balans oefeningen je eigen houding en je manier van bewegen in het degelijks leven verbetert. En dit is op lange termijn erg nuttig. Ook al duurt het waarschijnlijk nog een tijd voordat je echt oud bent, maar op hoge leeftijd heb je er veel profijt van een goede balans, omdat je dan een stuk kwetsbaarder bent wanneer je valt.

Hoe beter je balans wordt, hoe minder inspanning dit gaat kosten voor lichaam en geest. Je krijgt overzicht en controle, je wordt beter in het effectief gebruiken van je lichaam en het maken van de kleine aanpassingen om rechtop te bijven staan en zo verspil je een hoop minder energie. Je maakt geen gebruik van brute kracht, maar van kleine handigheidjes. Je wordt je bewust van je eigen lichaam en geest en het enige wat je er voor moet doen is in het hier en nu blijven, je aandacht erbij houden, voelen, observeren en blijven aanpassen. En de echte successen komen dan vanzelf, doordat je instelling tegenover het oefenen van je balans gaat veranderen. Je ademhaling is in balans, er komt balans tussen stilte en beweging, tussen je zachtheid en kracht, lichtheid en geaardheid, en ga zo maar door. Discipline en focus blijven belangrijk, maar ook geduld, humor en een gezonde vorm van nieuwsgierigheid worden onderdeel van je poses. En wanneer je, zonder geïrriteerd te raken, gewoon wat staat te wiebelen en het schaamrood wegblijft wanneer je uit je pose valt, dan heb je echte balans gevonden.