Er komt een dame bij mij op eerste afspraak. Zij gaat tegenover mij zitten en na aansporing begint zij te vertellen. Zij vertelt dat zij altijd ‘on top of the world’ was. Wat zij ook bedacht, dat kon zij. Jij bedacht de sport, zij excelleerde. Geen enkele uitdaging was haar te veel. Maar nu zat zij tegenover mij. De klap had alles veranderd. Inmiddels alweer jaren geleden was het geweest, maar na haar auto ongeluk kon zij niks meer. Altijd maar die pijn en geen verklaring. Onderzoek na onderzoek, geen enkele specialist kon wat vinden. Haar wereld was ingestort.

Als psycholoog krijgen wij vaak mensen met chronische pijnklachten te zien. Lange tijd werd gedacht dat mensen met chronische pijn zichzelf aanstelden of overdreven. Vanuit de buitenkant zien wij immers niet dat er iets kapot of aan de hand is. Bij een gebroken arm, een wond of wanneer iemand ziek is, kunnen wij zien dat er iets aan de hand is. Maar mensen met chronische pijnklachten zien eruit als ieder ander welke je op straat tegen kunt komen en ogen gezond. We spreken van chronische pijn wanneer de pijn langer dan 3 maanden aanwezig is, de pijn in wisselende mate aanwezig is en wij niet goed kunnen verklaren waarom die pijn er is. Chronische pijn kan spontaan ontstaan of overblijven na een lichamelijke beschadiging of letsel. Omdat de klacht ‘pijn’ binnen onze huidige gezondheidszorg niet duidelijk onder één soort medisch specialisme is onder te brengen, krijgen patiënten vaak het gevoel van het kastje naar de muur te worden gestuurd. Iedere specialist kijkt op zijn eigen terrein of er iets mis is. En als dat niet zo is (vaak het geval bij chronische pijn), wordt een volgende specialist geraadpleegd, enzovoorts.

Sensitisatie
Gelukkig denken we tegenwoordig niet meer dat mensen met chronische pijn zich aanstellen of overdrijven. Pijn kan bestaan zónder dat er sprake is van een ontsteking of beschadiging in het lichaam. De pijn is dan afkomstig uit het zenuwstelsel en wordt veroorzaakt doordat de delen van het zenuwstelsel die verantwoordelijk zijn voor de verwerking van pijnsignalen overgevoelig zijn geraakt. Dit noemen we sensitisatie. Het pijnsysteem binnen het zenuwstelsel is dan te scherp afgesteld. Je zou dit kunnen vergelijken met een brandalarm dat om de haverklap afgaat. Er is geen brand (meer), maar het alarmsysteem zélf functioneert niet goed. Met andere woorden: er is geen lichamelijke beschadiging (meer), maar de pijn blijft bestaan doordat in het zenuwstelsel sensitisatie heeft plaatsgevonden. Daardoor kunnen zaken die normaal gesproken niet pijnlijk zijn, zoals lopen, tillen of uit een auto stappen, ineens wél pijnlijk zijn.

Wat maakt dat chronische pijn, of sensitisatie, niet overgaat?
Verkrampt bewegen, een slechte (spier)conditie, maar ook zorgen over (de oorzaak van) de pijn kan het in stand houden. Frustraties of angsten kunnen de sensitisatie verder verergeren en belangrijk is ook de manier waarop je met de klachten (pijn) omgaat is van belang. Sommige mensen vermijden uit alle macht alle bewegingen die pijn doen, anderen daarentegen nemen nooit rust en gaan altijd maar door. Daar kom ik dan, als psycholoog bij kijken.

Allereerst, is het ontzettend belangrijk om te begrijpen wat de pijn voor iemand betekent en wat zij hierover weten. Welke (niet helpende) gedachten heeft iemand hierbij? Zoals de overtuiging dat de pijn nooit over zal gaan of dat je er geen enkele controle op hebt. En wat voor gedrag heb je jezelf aangeleerd rondom de pijn? En wat voor impact heeft dit op je leven gehad?

Als de betekenis eenmaal in kaart is gebracht, is het zaak om de gedachten die we hebben te toetsen. Wij zijn namelijk vaak geneigd om onze gedachten voor waarheid aan te nemen, terwijl vaak een gedachte, slechts een gedachte is. Bijvoorbeeld de gedachten: Is het wel veilig om te bewegen? Maak ik dan niet meer kapot? Deze gedachte komt voort uit angst en is slechts een vraag waar een antwoord op gevonden dient te worden. Onze valkuil is vaak deze voor waar aan te nemen zonder het te toetsen. Door toetsing kunnen we onze overtuiging aanpassen, corrigeren en versterken; in dit geval bv. dat je de pijn wel kan overkomen. Dit doen we middels mentale uitdagingen en mogelijk in combinatie bv. met een fysiotherapeut ook fysiek. Eigenlijk is het van belang bij deze stap dat je opnieuw leert dat door beweging de pijn zal afnemen en je opnieuw leert wat een acceptabel pijnniveau is en wat wel en niet mogelijk is voor jou lichaam. Met uiteindelijk uiteraard het doel om weer je leven op te kunnen pakken, zodat jij zoals je gewend was weer ‘on top of the world’ kan staan.

Heb jij met chronische pijnte maken (gehad)? Hoe was (of is) dat voor jou? Heb je tips voor anderen die jou geholpen hebben?

Liefs, Ayeh